نایسریا

Neisseria


نایسریا (Neisseria)
نایسریا (Neisseria)، یکی از گونه های مهم خانواده نایسریاسه و جز باکتری های گرم منفی و غیر متحرک میباشد. . این باکتری ها، هوازی هستند و در حضور 5 تا 10% دی‌اکسید کربن، رشد بهتری دارند. گونه‌های مختلف نایسریا ، باکتری‌هایی همزیست می‌باشند که توانایی کلونیزه کردن سطوح مخاطی بسیاری از جانواران را دارند. این باکتری‌ها نسبت به خشکی، نور خورشید و حرارت بسیار حساس هستند و به سرعت از بین می روند. تاکنون 11 گونه در انسان شناسایی شده‌است که از این تعداد، فقط 2 گونه با نام‌های نایسریا مننژیتیدیس (N. meningitidis) و نایسریا گونوره آ (N. gonorrhoeae) بیماریزا هستند.
پاتوژنهای بیماری زا در انسان :
• نایسریا گونوره آ (گونوکوک) : عامل بیماری سوزاک است.
• نایسریا مننژیتیدیس (مننگوکوک): عامل بیماری مننژیت است.
• غیربیماریزاها : این گونه‌ها همگی غیربیماریزا هستند و به‌طور همزیست در مخاط پستانداران یافت می‌شوند مانند :
• نایسریا سینره آ (Neisseria cinerea)
• نایسریا الونگاتا (Neisseria elongata)
• نایسریا فلاوسنس (Neisseria flavescens)
• نایسریا لاکتامیکا (Neisseria lactamica)
• نایسریا موکوزا (Neisseria mucosa)
• نایسریا سیکا (Neisseria sicca)
با این حال، برخی از این گونه‌ها ممکن است به‌طور نادر موجب بیماری شوند.
Neisseria gonorrhoeae گنوره (سوزاك):
شایعترین بیماري منتقل شونده از راه جنسی پس از عفونت کلامیدیایی است. عامـل آن نیسریا گنوره یا گنوکوك میباشـد. انتقال آن از طریق رابطه جنسی و مادر به جنین در هنگام تولد صورت میگیرد. Neisseria gonorrhoeae می تواند ملتحمه چشم را درگیر کند که شایعترین علت آن انتقال عمودی باکتری ها به چشم نوزادان در کانال زایمان است و متأسفانه یکی از علل اصلی نابینایی در کشورهای در حال توسعه محسوب میشود. علائم معمولا 2 تا 5 روز پس از زایمان ظاهر میشوند و با اگزودای ملتحمه، قرمزی و ادم پلکها نمایان میشود. درمان نوزادان باید سیستماتیک انجام شود تا از بروز سپسیس گنوکوکی پیشگیری شود.
نحوه ی انتقال گنوره :
وضعیت اقتصادي اجتماعی پایین، رعایت نکردن موازین بهداشتی، رفتارهاي پر خطـر اجتماعی مانند شروع زودهنگام روابط جنسـی (در سنین پایین، شرکاي جنسی متعـدد و ...) از مهـم ترین عوامل در چرخه انتقال گنوره هسـتند. طبق بررسـی هـاي WHO درکشـورهاي در حـال توسعه، میزان بروز و شیوع بیماري هـاي آمیزشـی حدود 20 برابر کشورهاي پیشرفته اسـت، یکـی از عوامل مهم در افزایش شیوع بیماري هاي آمیزشی نداشتن آگاهی در برقـراري روابـط جنسـی سـالم است. علائم سوزاك بدون درمـان ممکـن اسـت هفته ها یا ماهها طول بکشد که مـی توانـد ریسـک عوارض را هم بالا ببرد.
علائم بالینی در مردان:
• ترشحات پيشابراهي در 90 %مردان مشاهده مي شود، كه ابتدا به صورت كم و موكوسي بوده و بعد از 1 تا 2روز كاملاً چركي ميشود.
• سوزش ادرار در حدود 50 %از مردان مشاهده مي شود.
• 10 درصد مردان بدون علامت هستند.
• باکتری ميتواند باعث التهاب حاد ركتوم شود كه به صورت خارش آنوس، درد و اسپاسم اسفنگتر آنال، ترشحات چركي يا خونريزي ظاهر ميشود.
• عفونت حلقي در90 %مردان بدون علامت است، اما ممكن است باعث التهاب آشكار حلق شود.
در معاينه بالینی ترشحات موكوسي چركي ديده ميشود. حساسيت اپيديديم، تورم يا التهاب آلت نیز ممکن است مشاهده شود.
علائم بالینی در زنان:
• افزايش يا تغيير رنگ و بو در ترشحات واژينال در 50 %زنان.
• سوزش ادرار
• خونريزي داخلي كه گاهي با مقاربت آغاز ميشود (شايع نيست).
• درصورتی که میزان عفونت بالا برود میتواند منجر به درد لگني يا شكمي، همراه با درد در هنگام مقاربت همراه باشد .
• گنوره ركتال خارش آنوس، درد و اسپاسم اسفنگتر آنال، ترشحات چركي يا خونريزي را ممکن است در پی داشته باشد، اما شدت علائم نسبت به مردان كمتر است.
• عفونت حلقي در90 %زنان بدون علامت است، اما ممكن است باعث التهاب آشكار حلق شود.
در معاينه باليني زنان ترشحات چركي از سرويكس وجود دارد. سرويكس شكننده بوده و به راحتي دچار خونريزي ميشود. .در صورت وجود بيماري التهاب لگن، حساسیت شكمي مشاهده میشود.
کودکان در رنج سنی 13 تا 15 سال :
• شک به سوء استفاده جنسی مگر اين كه شواهد آشكاري مبني برانتقال عفونت از مادر به كودك هنگام زايمان يا از طريق آلودگي خون، يا اينكه عفونت از طريق رابطه توافقي با يك شريك جنسي كسب شده باشد.
درمان:
درمان گنوره اغلب با سفالوسپورين (سفیكسيم يا سفترياكسون) انجام می‌شود. فقط در صورتي كه معلوم شود ارگانيسم حساس است، فلوروكينولون (سيپروفلوكساسين يا اوفلوكساسين) مي‌تواند جايگزين مناسبي باشد .گنوره حلقي نیز با سفترياكسون درمان می‌شود . اگر تشخيص گنوره قطعي نشده باشد، تا زمان تأييد آزمايشگاهي به طور تجربي باید درمان انجام شود و میتوان از آزيترومايسين يا داكسي سايكلين برای درمان استفاده کرد. در مورد زنان باردار يا شيرده كه گنوره دارند يا مشكوك به گنوره هستند درمان با سفالوسپورين ها توصیه می‌شود. تجویز فلوروكينولون (سيپروفلوكساسين يا اوفلوكساسين) در بارداری و شیردهی توصيه نمي شود. شركاي جنسي نیز بايد از نظر عفونت هاي منتقله از طريق جنسي غربالگري شده و تا زمان رسيدن نتايج آزمايش، به صورت تجربي براي گنوره درمان شوند. اجتناب از رابطه جنسي تا زماني كه فرد و شريك جنسي او درمان را كامل كرده باشند توصیه می‌شود.
نایسریا مننژیتیدیس ( Neisseria meningitidis)
مننگوکوک، باکتری عامل مننژیت است. این باکتری می‌تواند موجب مننگوکوکسمی (عفونت خون) نیز شود. مننگوکوک به عنوان یکی از عوامل مهم مرگ و میر در کودکان کشورهای توسعه یافته و موجب همه گیری‌هایی (اپیدمی) در آسیا و آفریقا است.نایسریا مننژیتیدیس همانند نایسریا گونوره آ، دیپلوکوک‌های گرم منفی لوبیایی شکل است. با این تفاوت که نایسریا مننژیتیدیس باکتری کپسول داراست.
شیوع نایسریا مننژیتیدیس:
سالانه ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ مورد از مننژیت مننگوکوکی در ایالات منحده آمریکا اتفاق می‌افتد یعنی یک مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر. کودکان زیر ۵ سال، نوجوانان دبیرستانی، زائرین و ساکنین خوابگاه‌ها و پانسیون‌ها از افراد پرخطر هستند. میزان شیوع مننژیت در ساکنین زیر صحرای آفریقا یه ۱ در هر ۱۰۰۰ تا ۱ در هر ۱۰۰ نفر می‌رسد.
نحوه انتقال مننگوکوک:
مننگوکوک از طریق ترشحات تنفسی و بزاق مانند عطسه، سرفه و جویدن اسباب بازی‌ها منتقل می‌شود.
علائم بالینی مننگوکوک:
علائم اولیه شامل خستگی، تب بالا همراه با سفتی گردن و سردرد است که در صورت عدم درمان منجر به کما و مرگ بیمار خواهد شد. علائم مننژیت نایسریا شبیه علائم بالینی مننژیت‌های استرپتوکوک پنومونیه و هموفیلوس آنفلوآنزا است. افرادی که دچار اختلال در سیستم ایمنی خود هستند (مانند مبتلایان به سندرم نفروتیک و بیمارانی که طحال آن‌ها برداشته شده‌است)، در معرض خطر بالای ابتلا به مننژیت می‌باشند. بیماری مننژیت در پزشکی همواره به عنوان یک مورد اورژانسی مطرح بوده‌است.
مننگوکوکسمی:
مننگوکوکسمی (عفونت خون)، بیماری دیگری است که توسط مننگوکوک ایجاد می‌شود. ویژگی این بیماری، ایجاد راش‌های قرمز (لکه‌های خونریزی زیر پوستی) است که با فشار تغییر رنگ نمی‌دهند. بیماری بسیار مهلک است و ۵۰٪ از بیماران تنها چندساعت پس از شروع علائم، خواهند مرد. سایر عوارض عبارتند از: سندرم واترهاوس- فریدریشسن (خونریزی دوطرفه غدد فوق کلیوی به دلیل مننگوکوکسمی برق آسا) و انعقاد درون عروقی .
زیرتیپ‌ها:
مننگوکوک بر اساس ساختار آنتی ژنی کپسول پلی ساکاریدی به ۱۲ تیپ تقسیم‌بندی می‌شود. ۶ تیپ A، B، C، W135، X، Y موجب همه‌گیری (اپیدمی) می‌شوند. از این رو، اهمیت بیشتری دارند.
فاکتورهای بیماریزایی:
لیپوالیگوساکارید (LOS) که در غشای خارجی باکتری قرار دارد، نقش اندوتوکسین را دارد که سبب شوک سپتیک و خونریزی به دلیل تخریب گلبول‌های قرمز می‌شود. سایر فاکتورهای بیماریزایی عبارتند از کپسول (از فاگوسیتوز توسط گلبول‌های سفید جلوگیری می‌کند) و فیمبریه یا پیلی (موجب اتصال باکتری به سلول‌های اپتلیالی حلق می‌شود.
مکانیسم تهاجم سلولی:
مننگوکوک از طریق تغییر در سیگنالینگ سلولی، وارد سلول‌های میزبان می‌شود. باکتری این کار را از طریق پیلی تیپ IV انجام می‌دهد. پیلی تیپ IV سبب اتصال باکتری به سلول‌های میزبان می‌شود. اتصال پیلی تیپ IV سبب ایجاد ساختارهای شبیه میکروویلی در سطح سلول می‌شود. باکتری از طریق میکروویلی‌ها وارد سلول میزبان می‌شود. پیامد این رخداد، بازآرایی رشته‌های اکتین (سیتواسکلت سلولی) است که منجر به ورود باکتری به داخل سلول به صورت واکوئل‌های داخل سلولی است. به غیر از پیلی تیپ IV، سایر پروتئین‌های غشای خارجی ممکن است در داخل شدن باکتری به سلول‌های میزبان نقش داشته باشند.
درمان:
درمان باید بلافاصله با آنتی بیوتیک‌ها آغاز شود. سفالوسپورین‌ (مانند سفوتاکسیم و سفتریاکسون) باید در بیماران مشکوک به مننژیت یا بیماران تأیید شده، بلافاصله (قبل از اعلام نتایج آزمایشگاه) تجویز شود. افرادی که ۷ روز قبل از شروع علائم بیمار با بیمار تماس داشته‌اند باید تحت درمان پیشگیرانه (کموپروفیلاکسی) قرار گیرند.
واکسیناسیون:
سویه‌های مختلف نایسریا مننژیتیدیس، کپسول‌های متفاوتی تولید می‌کنند. در حال حاضر، واکسن‌هایی علیه سروگروه‌های کپسولی A، C،Y و W-135 نایسریا مننژیتیدیس به‌طور تجاری در بازار موجود می‌باشد اما علیه سروگروه B، واکسن مناسبی در دسترس نیست. این واکسن‌ها برای جلوگیری از ابتلا به مننژیت در افراد پرخطر (زائرین، ساکنان خوابگاه‌ها و پانسیون‌ها) ضروری به نظر می‌رسد.
https://www.cdc.gov/std/gonorrhea/lab/nmen.htm
ساغر ذاکری-واحد تحقیق و توسعه آزمایشگاه پاتوبیولوژی نوبل

تاریخ انتشار : 1400/03/25
تعداد بازدید: 1382