ماجرای «طاعون» در روسیه؛ آیا باید نگران این بیماری باشیم؟

به گزارش امروز رسانه ها؛ طاعون که در تاریخ با نام «مرگ سیاه» شناخته می‌شود، یکی از ویرانگرترین بیماری‌های عفونی در تاریخ بشر است. این بیماری که توسط باکتری «یرسینیا پستیس» ایجاد می‌شود، قرن‌ها توانست تمدن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. اگرچه با پیشرفت علم پزشکی و کشف آنتی‌بیوتیک‌ها، طاعون دیگر یک تهدید جهانی و همه‌گیر محسوب نمی‌شود، اما حضور این باکتری در طبیعت و اکوسیستم‌های خاص همچنان احتمال وقوع طاعون‌های موضعی را مطرح می‌کند.

گزارش‌ها درباره مرگ یک کارمند آزمایشگاه در روسیه

در روزهای اخیر، گزارش‌هایی درباره مرگ یک کارمند جوان آزمایشگاه در سیبری روسیه و احتمال ابتلا به طاعون منتشر شده است. برخی گزارش‌ها نیز از قرنطینه تعدادی از افراد با هدف جلوگیری از شیوع احتمالی بیماری خبر داده‌اند. با این حال، اطلاعات قطعی درباره این حادثه محدود است و گزارش‌های متناقضی درباره نام و سن کارمند آزمایشگاه، مرگ او و علت اصلی فوتش منتشر شده است.

نهاد نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان روسیه که مسئول کنترل بیماری‌ها نیز است، اعلام کرده است که یکی از کارکنان مؤسسه مبارزه با طاعون در منطقه ایرکوتسک به «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» مبتلا شده است.

طاعون چگونه منتقل می‌شود؟

باکتری عامل طاعون معمولاً در جمعیت جوندگان وحشی زندگی می‌کند. انتقال اصلی این بیماری به انسان از طریق گزیدگی است. یکی از انواع طاعون، یعنی «طاعون ریوی»، می‌تواند از طریق قطرات تنفسی ناشی از سرفه و عطسه از فردی به فرد دیگر منتقل شود. این شکل از بیماری می‌تواند خطرناک و سریع‌الانتشار باشد.

در سال‌های اخیر نیز گزارش‌هایی از موارد معدود طاعون در مناطق دورافتاده روسیه منتشر شده است. این موارد معمولاً با تماس مستقیم انسان با جوندگان یا محیط‌های وحشی ارتباط داشته‌اند و برخلاف دوران قرون وسطی، به شکل یک اپیدمی گسترده در شهرهای بزرگ مشاهده نشده‌اند.

آمار موارد طاعون در سال‌های اخیر

بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت که در گزارش ABC نقل شده است، بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ میلادی، مجموعاً ۳۸۴۷ مورد مشکوک انسانی و ۴۲۳ مورد مرگ مرتبط با طاعون در گزارش‌های دریافتی از ۱۰ کشور ثبت شده است.

وزارت بهداشت ایران درباره طاعون در روسیه چه می‌گوید؟

قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در خصوص خبر منتشرشده درباره مرگ یک نفر با شک به طاعون در روسیه گفت: بر اساس مقررات بین‌المللی، به‌ویژه مقررات بین‌المللی بهداشت (IHR)، کشورها موظف‌اند رویدادهای بهداشتی و بیماری‌هایی را که ممکن است پیامدهای بین‌المللی داشته باشند، از طریق سازوکارهای تعیین‌شده به سازمان جهانی بهداشت اطلاع دهند. سازمان جهانی بهداشت نیز پس از دریافت و ارزیابی اطلاعات، در صورت لزوم موضوع را از طریق سازوکارهای رسمی به کشورهای عضو اطلاع‌رسانی می‌کند و در موارد مقتضی، سطح خطر و اقدامات لازم را اعلام می‌کند.

مرادی ادامه داد: در حال حاضر، در خصوص خبر منتشرشده درباره طاعون در روسیه، هیچ اطلاعیه یا گزارش رسمی از سوی سازمان جهانی بهداشت یا سایر مراجع رسمی ذی‌صلاح دریافت نکرده‌ایم. بنابراین، در شرایط فعلی نمی‌توانیم صحت خبر یا میزان خطر احتمالی آن را تأیید کنیم و ارزیابی دقیق‌تر موضوع منوط به دریافت اطلاعات رسمی و معتبر است.

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت همچنین اظهار داشت که این مرکز وضعیت را با دقت زیر نظر دارد و متناسب با وضعیت پیش‌آمده، اطلاع‌رسانی و اقدامات لازم را انجام خواهد داد.

واکنش مقام‌های روسیه به گزارش‌های مربوط به طاعون

بنابر اعلام یکی از مقام‌های بهداشت روسیه، متخصصان باتجربه‌ای در سازمان فدرال نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان و رفاه انسانی روسیه (روس‌پوترب‌نادزور) مشغول به کار هستند و باید به ارزیابی‌ها و بیانیه‌های رسمی این سازمان توجه کرد، نه شایعات و گمانه‌زنی‌ها.

این مقام تأکید کرده است که روس‌پوترب‌نادزور نهاد تخصصی و مرجع در این حوزه است و اطلاعات مربوط به وضعیت بیماری باید بر اساس بیانیه‌های رسمی این سازمان دنبال شود. در پی انتشار شایعاتی درباره احتمال ابتلا به طاعون در منطقه ایرکوتسک، این سازمان فدرال روسیه تحقیقات و بررسی‌هایی انجام داد و اعلام کرد که وضعیت بهداشتی و اپیدمیولوژیک در این منطقه همچنان پایدار است.

بر اساس اعلام این سازمان، تشخیص بیماری منجر به مرگ زنی که بیماری‌اش توجه رسانه‌های محلی را به خود جلب کرده بود، «ذات‌الریه با علت ناشناخته» اعلام شده است. این سازمان فدرال روسیه همچنین اعلام کرد که این کارمند آزمایشگاه مؤسسه علمی ضدطاعون به جای یک عفونت خطرناک، به ذات‌الریه با علت ناشناخته مبتلا شده و دهم مهر ۱۴۰۵ بر اثر ابتلا به آن جان باخته است.

نظر متخصص بیماری‌های واگیر روسیه درباره احتمال طاعون

گنادی اونیشچنکو، متخصص بیماری‌های واگیردار و عضو آکادمی علوم روسیه، احتمال ابتلای فرد شناسایی‌شده به بیماری طاعون را بعید دانسته است؛ اگرچه به گفته او، علائم بالینی طاعون همیشه آشکار نیست.

این متخصص روس افزوده است که یکی از نکات مورد توجه، سفر بیمار از بوریاتیا بوده است؛ منطقه‌ای در مرز روسیه و مغولستان که در آن جوندگان و کک‌ها به‌عنوان ناقلان طبیعی بیماری طاعون شناخته می‌شوند.

به گفته این متخصص، کانون‌های طبیعی بیماری طاعون در این مناطق به‌طور مستمر پایش می‌شوند. وی همچنین اعلام کرده است که طاعون یک عفونت باکتریایی است، روش درمان آن شناخته شده و با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است.

کانون‌های طبیعی طاعون در روسیه

پیش از این، سازمان فدرال نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان و رفاه انسانی روسیه در ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده بود که به‌طور مستمر کانون طبیعی طاعون واقع در مرز روسیه و مغولستان را رصد می‌کند.

بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۶ همه‌گیری سطح بالایی از طاعون در حیوانات این منطقه ثبت شده است. متخصصان این سازمان نیز در ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ در بیانیه‌ای اعلام کردند که ۱۱ کانون طبیعی طاعون در داخل روسیه شناسایی شده است، اما خطر شیوع همه‌گیری وجود ندارد. بنابر این بیانیه، هفت کانون طبیعی طاعون در روسیه ماهیت فرامرزی دارند و در قلمروهای مجاور قزاقستان، مغولستان، چین، جمهوری آذربایجان و گرجستان قرار گرفته‌اند.

جمع‌بندی

گزارش‌های منتشرشده درباره احتمال ابتلا به طاعون در روسیه تاکنون با روایت‌های متفاوتی همراه بوده است. در حالی که برخی گزارش‌ها نگرانی‌هایی درباره احتمال شیوع این بیماری ایجاد کرده‌اند، مقام‌های بهداشتی روسیه وضعیت منطقه ایرکوتسک را پایدار اعلام کرده‌اند و علت مرگ فرد مورد اشاره را ذات‌الریه با منشأ نامشخص عنوان کرده‌اند.

وزارت بهداشت ایران نیز اعلام کرده است که تاکنون هیچ اطلاعیه یا گزارش رسمی از سوی سازمان جهانی بهداشت درباره وقوع طاعون در روسیه دریافت نکرده و وضعیت را از طریق مراجع رسمی دنبال می‌کند.