سیگار اصلی‌ترین عامل سرطان دهان

دکتر الیاس حسن زاده عضو هیات علمی  دانشگاه علوم پزشکی همدان با تأکید بر اینکه شایع‌ترین علت سرطان دهان مصرف سیگار است، نسبت به افزایش موارد تشخیص دیرهنگام این بیماری به دلیل خوددرمانی و بی‌توجهی به علائم اولیه هشدار داد.
سرطان دهان یکی از سرطان‌های ناحیه سر و گردن است که اگرچه عوامل متعددی در بروز آن نقش دارند، اما مصرف سیگار، تریاک، الکل و سایر مواد مخدر مهم‌ترین عوامل خطر شناخته‌شده به شمار می‌روند، پس از آن، برخی عوامل سبک زندگی، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط شغلی نیز می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. برخی مشاغل مانند آرایشگری(به‌ویژه در تماس مداوم با رنگ مو)، صنایع چرم‌سازی و مواجهه با ترکیبات آروماتیک، در صورت عدم رعایت اصول ایمنی، جزو عوامل خطر محسوب می‌شوند، همچنین التهاب‌های مزمن دهان، از جمله زخم‌ها و ضایعاتی که به‌صورت طولانی‌مدت باقی می‌مانند و درمان نمی‌شوند، می‌توانند در درازمدت زمینه‌ساز بروز سرطان دهان باشند. شایع‌ترین نشانه سرطان دهان، زخم‌هایی است که بیش از دو تا سه هفته باقی می‌مانند و بهبود نمی‌یابند. این زخم‌ها ممکن است روی زبان، لثه، کف دهان یا قسمت‌های پشتی دهان ایجاد شوند و به‌تدریج بزرگ‌تر شده، دردناک شوند یا دچار خونریزی شوند. گاهی ضایعات به شکل لکه‌های سفید یا قرمز ظاهر می‌شوند که به‌مرور تهاجمی‌تر شده و به بافت‌ها و اعصاب اطراف گسترش می‌یابند. در مراحل پیشرفته‌تر، بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن(به‌صورت یک‌طرفه یا دوطرفه) می‌تواند نشانه پیشرفت بیماری باشد. در موارد بسیار پیشرفته، احتمال گسترش سرطان به ریه یا استخوان‌ها نیز وجود دارد. اگرچه ویروس HPV در برخی سرطان‌های ناحیه حلق و اوروفارنکس نقش مهمی دارد، اما در سرطان‌های حفره دهان نقش آن بسیار محدود و کم‌اهمیت‌تر از عواملی مانند سیگار و مواد مخدر است.
بهترین و مؤثرترین راه، پیشگیری است. ترک سیگار، کاهش مصرف الکل و مواد مخدر، رعایت اصول ایمنی در محیط‌های شغلی پرخطر، استفاده از ماسک‌های استاندارد و انجام معاینات دوره‌ای دهان و دندان، نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا دارند. بسیاری از بیماران با وجود بزرگ‌تر شدن زخم، ماه‌ها به درمان‌های غیرعلمی روی می‌آورند و در نهایت با بیماری پیشرفته مراجعه می‌کنند. این تأخیر می‌تواند منجر به جراحی‌های وسیع‌تر، شیمی‌درمانی و رادیوتراپی سنگین‌تر و در نتیجه کاهش کیفیت زندگی بیمار شود. در صورت تشخیص زودهنگام، در بسیاری از موارد می‌توان با جراحی محدود، عضو را حفظ کرد و کیفیت زندگی بیمار را نگه داشت؛ اما تأخیر در مراجعه ممکن است حتی به برداشت کامل زبان و مشکلات شدید در گفتار، بلع و ارتباطات اجتماعی منجر شود. سرطان پایان راه نیست، به شرط آنکه به‌موقع تشخیص داده شود. هر زخمی در دهان که بیش از دو تا سه هفته باقی بماند، نیازمند بررسی تخصصی است. مهم‌ترین توصیه من، ترک سیگار است. اگر مصرف سیگار حذف شود، بخش بزرگی از سرطان‌های دهان و حنجره اساساً رخ نخواهند داد.