راهکارهایی برای پیشگیری از مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن

 رعایت چند اصل ساده ایمنی، انجام سرویس‌های دوره‌ای و افزایش سطح آگاهی عمومی می‌تواند سالانه جان صدها نفر را نجات دهد. خانواده‌ها باید بدانند که پیشگیری از مسمومیت با مونوکسیدکربن هزینه زیادی ندارد، اما غفلت از آن می‌تواند بهای بسیار سنگینی داشته باشد. مجتبی طحان معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان، اظهار کرد: مسمومیت با گاز مونوکسید کربن(CO) یکی از مهم‌ترین و در عین حال پنهان‌ترین تهدیدهای سلامت در فصل سرد سال است که متاسفانه هر ساله موجب فوت و آسیب‌های جدی تعداد قابل توجهی از هموطنان می‌شود. این گاز به دلیل بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه بودن، به «قاتل خاموش» معروف شده است و بیشتر قربانیان بدون آن‌که متوجه حضور آن شوند، دچار مسمومیت می‌شوند. گزارش‌ها از وقوع مرگ و حادثه بر اثر استفاده نامناسب از زغال داخل فضای بسته، نقص در دودکش بخاری‌ها و روشن ماندن خودروها در پارکینگ‌های سرپوشیده حکایت دارد. مونوکسیدکربن حاصل احتراق ناقص سوخت‌های فسیلی مانند گاز طبیعی، نفت، گازوئیل، زغال سنگ و چوب است. هر وسیله‌ای از جمله بخاری، آبگرمکن، پکیج، شومینه، اجاق گاز و حتی خودرو که با این سوخت‌ها کار می‌کند در صورت نقص فنی، نصب غیراصولی یا تهویه نامناسب، می‌تواند منبع تولید این گازخطرناک باشد.

چرا مونوکسیدکربن مرگبار است؟

این گاز پس از ورود به بدن، با هموگلوبین خون ترکیب شده و مانع از انتقال اکسیژن به بافت‌ها و اندام‌های حیاتی مانند مغز و قلب می‌شود. در نتیجه، بدن به‌تدریج دچار کمبود اکسیژن می‌شود و اگر فرد به‌موقع از محیط آلوده خارج نشود، ممکن است دچار بیهوشی، آسیب مغزی دائمی و در نهایت، مرگ شود.

علائم مسمومیت؛ از نشانه‌های خفیف تا وضعیت‌های مرگبار

علائم مسمومیت با CO در مراحل اولیه معمولا غیراختصاصی و شبیه سرماخوردگی یا خستگی است و همین موضوع موجب می‌شود بسیاری از افراد خطر را جدی نگیرند. این علائم شامل سردرد، سرگیجه و احساس سنگینی سر، تهوع، استفراغ و ضعف عمومی، خواب‌آلودگی، گیجی و کاهش تمرکز، تنگی نفس و درد قفسه سینه است و در مراحل شدیدتر ممکن است فرد دچار بیهوشی، تشنج و ایست قلبی - تنفسی شود.

چه عواملی بیشترین نقش را در بروز گازگرفتگی دارند؟

بررسی آمارها و گزارش‌های اورژانس کشور نشان می‌دهد که بیشترین موارد گازگرفتگی به دلایل نقص یا گرفتگی دودکش‌ها، استفاده از بخاری‌های بدون دودکش یا غیراستاندارد، نصب غیراصولی وسایل گازسوز، استفاده از زغال یا منقل در فضای بسته، روشن‌گذاشتن خودرو در پارکینگ‌های سرپوشیده و نبود تهویه مناسب در منازل کوچک و دربسته رخ می‌دهد.

راهکارهای پیشگیرانه

برای پیشگیری از گازگرفتگی، پیش از هر چیز تمام وسایل گازسوز باید دارای نشان استاندارد باشند و نصب آن‌ها توسط افراد متخصص انجام شود. هرگونه دستکاری غیرحرفه‌ای در وسایل گرمایشی می‌تواند جان ساکنان را به خطر بیندازد. همچنین دودکش باید مسیر مستقیم و بدون نشتی داشته باشد، تا پشت‌بام ادامه یابد و به کلاهک H مجهز باشد. گرفتگی دودکش‌ها، مهم‌ترین علت بازگشت گازهای سمی به داخل ساختمان است. وجود دریچه‌های تهویه، باز گذاشتن محدود پنجره‌ها و جلوگیری از درزبندی کامل فضاهای دارای وسیله گازسوز نیز بسیار ضروری است. نصب آلارم یا دتکتور CO در نزدیکی اتاق خواب‌ها و در هر طبقه ساختمان می‌تواند جان افراد را نجات دهد. این دستگاه‌ها در صورت افزایش غلظت گاز، هشدار صوتی می‌دهند. حتی برای مدت کوتاه نیز نباید از زغال یا منقل در فضای بسته استفاده کرد. بسیاری از مرگ‌های خاموش در شب‌های سرد دقیقا به همین دلیل رخ می‌دهد. آگاهی‌بخشی به اعضای خانواده درباره علائم مسمومیت و اقدامات اولیه ـمانند خروج فوری از محیط آلوده و تماس با اورژانس 115 اهمیت حیاتی دارد. جمعیت هلال احمر هم دوره‌های آموزشی معتبری در فضای مجازی به صورت آموزش‌های همگانی در این زمینه ارائه می‌دهد که می‌تواند نقش مهمی در کاهش تلفات داشته باشد.